Làm chủ cảm xúc của bạn trong kỷ nguyên truyền thông: Những bí mật không phải ai cũng biết

Khi Thuật Toán “Đọc Vị” Cảm Xúc Của Chúng Ta

Tôi vẫn nhớ như in cái cảm giác những ngày đầu TikTok mới thịnh hành ở Việt Nam. Ban đầu, tôi thấy nó thật vui nhộn, những điệu nhảy sáng tạo, những mẹo vặt đời sống hữu ích.

Nhưng dần dần, tôi nhận ra có điều gì đó “không ổn”. Càng lướt, thuật toán càng hiểu tôi thích gì, và cứ thế đẩy những nội dung tương tự vào feed của tôi.

Điều này nghe có vẻ tiện lợi, phải không? Nhưng thực tế, nó đang âm thầm thao túng cảm xúc của chúng ta một cách tinh vi mà đôi khi ta không hay biết.

Tôi từng có thời gian chỉ xem các video về động vật dễ thương, và rồi feed của tôi ngập tràn chúng. Cảm thấy hạnh phúc đấy, nhưng khi chuyển sang một chủ đề khác như tin tức, tôi lại dễ dàng bị cuốn vào vòng xoáy tiêu cực mà không có lối thoát.

Việc thuật toán ưu tiên nội dung gây sốc, kịch tính để giữ chân người dùng khiến tôi đôi lúc cảm thấy bức bối, căng thẳng, dù chỉ là lướt qua màn hình điện thoại.

1. Sự Hình Thành “Bong Bóng Lọc” Thông Tin

Cá nhân tôi đã trải nghiệm rõ ràng “bong bóng lọc” này. Tôi hay theo dõi tin tức về môi trường, và kết quả là các nền tảng liên tục gợi ý cho tôi những nội dung liên quan đến biến đổi khí hậu, ô nhiễm…

Điều này giúp tôi cập nhật thông tin sâu hơn về một lĩnh vực mình quan tâm, nhưng đồng thời cũng khiến tôi ít tiếp cận được các luồng thông tin đa chiều khác.

Nó giống như việc bạn chỉ nghe mãi một thể loại nhạc mình yêu thích mà không bao giờ thử nghe những thể loại mới vậy. Lâu dần, tư duy của tôi có xu hướng bị đóng khung, ít cởi mở hơn với những quan điểm trái chiều.

Điều này tạo ra một “thực tế” riêng biệt cho mỗi người, nơi chúng ta ít có cơ hội đối mặt với những ý kiến khác biệt, từ đó dễ dàng bị kích động cảm xúc khi gặp phải.

2. Tác Động Của Nội Dung Gây Kích Động

Có những ngày tôi chỉ cần lướt qua một vài tin tức giật gân, những đoạn video bạo lực hay tranh cãi trên mạng xã hội, là cả tâm trạng của tôi bị ảnh hưởng nặng nề.

Cảm giác lo lắng, tức giận, thậm chí là buồn bã cứ thế xâm chiếm. Tôi nhận ra rằng các nền tảng đôi khi ưu tiên những nội dung có khả năng kích hoạt cảm xúc mạnh mẽ để tăng tương tác, bất kể đó là cảm xúc tích cực hay tiêu cực.

Tôi từng xem một đoạn clip tranh cãi nảy lửa giữa hai người trên phố, và nó cứ ám ảnh tôi cả ngày, làm tôi thấy chán nản về sự nóng nảy của con người.

Điều này cho thấy, cảm xúc của chúng ta đang bị điều hướng một cách vô thức bởi những gì chúng ta tiêu thụ, và đôi khi chúng ta khó có thể thoát ra khỏi nó.

Khi Nỗi Sợ Bỏ Lỡ (FOMO) Giăng Bẫy Tâm Lý

Tôi tin rằng không ít người trong chúng ta, đặc biệt là giới trẻ Việt Nam, đã từng trải qua cảm giác FOMO (Fear Of Missing Out) – nỗi sợ bỏ lỡ. Cá nhân tôi cũng vậy.

Mỗi khi lướt Facebook hay Instagram và thấy bạn bè khoe những chuyến du lịch sang chảnh, những bữa ăn ngon lành hay những buổi tụ tập vui vẻ mà tôi không có mặt, một cảm giác bồn chồn, lo lắng lại dấy lên.

Dù biết rằng đó chỉ là những khoảnh khắc được chọn lọc và tô hồng, nhưng trong vô thức, tôi vẫn cảm thấy mình đang “lạc hậu” hoặc bỏ lỡ một điều gì đó thú vị.

Cảm giác này dai dẳng và có thể làm giảm đi sự hài lòng của chúng ta với cuộc sống hiện tại. Đã có lần, vì FOMO, tôi đã cố gắng tham gia quá nhiều hoạt động, từ các lớp học thêm đến các buổi tiệc tùng, dẫn đến kiệt sức và căng thẳng.

Rõ ràng, mạng xã hội đã trở thành một “sàn diễn” nơi mọi người trưng bày những điều tốt đẹp nhất, vô tình tạo áp lực vô hình lên những người khác.

1. Áp Lực “Sống Ảo” Và Sự Không Hài Lòng

Tôi thấy rất nhiều bạn trẻ, trong đó có cả tôi, dành hàng giờ để chỉnh sửa ảnh, lựa chọn góc quay, hay viết caption sao cho thật “chất” trước khi đăng bài lên mạng xã hội.

Áp lực phải có một cuộc sống “hoàn hảo” trên mạng khiến chúng ta dần đánh mất đi sự chân thật. Tôi từng chứng kiến một cô bạn dành cả buổi để chụp hàng trăm bức ảnh cùng một món ăn chỉ để chọn ra tấm ưng ý nhất, dù món ăn đó đã nguội lạnh.

Sau đó, cô ấy than thở rằng mình không có đủ thời gian để làm những việc khác. Điều này cho thấy, sự tập trung quá mức vào hình ảnh “sống ảo” đang bào mòn thời gian và năng lượng của chúng ta, đồng thời đẩy chúng ta vào vòng xoáy của sự không hài lòng với thực tại khi so sánh cuộc sống của mình với những hình ảnh được “tô vẽ” trên mạng.

2. Mất Ngủ Và Ảnh Hưởng Đến Sức Khỏe Tinh Thần

Có những đêm, tôi cứ nằm trằn trọc lướt điện thoại, kiểm tra xem có tin tức gì mới, có bạn bè nào đăng bài không. Cảm giác như thể nếu mình ngủ sớm, mình sẽ bỏ lỡ một điều quan trọng nào đó.

Tôi biết nhiều người cũng có thói quen này, đặc biệt là khi màn hình điện thoại cứ phát ra ánh sáng xanh và những thông báo liên tục. Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ của tôi, khiến tôi mệt mỏi vào sáng hôm sau, mà còn làm gia tăng mức độ lo âu và căng thẳng.

Đã có giai đoạn tôi cảm thấy mình luôn trong trạng thái “bị động”, cứ chờ đợi những thông báo mới, thay vì chủ động kiểm soát cuộc sống của mình.

Tìm Lại Sự Bình Yên Trong Biển Thông Tin Hỗn Loạn

Trong thế giới ngập tràn thông tin như hiện nay, việc tìm lại sự bình yên trong tâm hồn dường như trở thành một thử thách lớn. Cá nhân tôi đã từng có lúc cảm thấy “ngợp” hoàn toàn, đầu óc lúc nào cũng quay cuồng với đủ loại tin tức, từ chuyện thế giới đến những câu chuyện đời thường trên mạng.

Tôi nhận ra, để thoát khỏi trạng thái đó, chúng ta cần phải chủ động hơn trong việc kiểm soát những gì mình tiếp nhận. Việc “detox” mạng xã hội định kỳ, dành thời gian cho những hoạt động offline hay đơn giản là đọc sách, thiền định đã giúp tôi lấy lại được sự cân bằng.

Nó giống như việc dọn dẹp căn phòng của mình vậy, loại bỏ những thứ không cần thiết để không gian trở nên thoáng đãng hơn.

1. Thực Hành “Detox” Kỹ Thuật Số Đều Đặn

Tôi từng thử tắt hết thông báo trên điện thoại trong vài ngày cuối tuần, và kết quả thật bất ngờ. Thay vì cứ vài phút lại cầm điện thoại lên kiểm tra, tôi có nhiều thời gian hơn để đọc sách, trò chuyện với gia đình, hoặc đơn giản là ngồi nhâm nhi ly cà phê ngắm phố phường.

Cảm giác nhẹ nhõm và thư thái hơn rất nhiều. Tôi nhận ra rằng việc liên tục kiểm tra điện thoại đã trở thành một thói quen vô thức, và khi phá vỡ được nó, tâm trí tôi như được giải phóng.

Bạn không nhất thiết phải “cai nghiện” hoàn toàn, mà hãy thử đặt ra những khoảng thời gian nhất định trong ngày hoặc trong tuần để tạm gác lại các thiết bị số.

2. Lựa Chọn Nguồn Thông Tin Một Cách Thông Minh

Thay vì đọc mọi thứ được chia sẻ trên mạng xã hội, tôi bắt đầu chọn lọc các trang tin tức uy tín, những kênh thông tin có chiều sâu và ít gây tranh cãi.

Tôi cũng giảm bớt thời gian theo dõi những tài khoản chỉ đăng tải nội dung tiêu cực. Giống như việc bạn chọn thực phẩm lành mạnh để đưa vào cơ thể, tôi cũng cố gắng chọn lọc những “thức ăn tinh thần” bổ ích.

Điều này giúp tôi giảm thiểu đáng kể việc tiếp xúc với những thông tin gây căng thẳng, từ đó tâm trạng cũng trở nên tích cực hơn.

Sức Mạnh Kết Nối Và Lan Tỏa Năng Lượng Tích Cực

Mặc dù tôi đã nói nhiều về những tác động tiêu cực, nhưng không thể phủ nhận rằng truyền thông số, đặc biệt là mạng xã hội, cũng là một công cụ mạnh mẽ để kết nối con người và lan tỏa năng lượng tích cực.

Cá nhân tôi đã tìm thấy rất nhiều niềm vui và sự hỗ trợ từ các cộng đồng trực tuyến. Tôi tham gia một nhóm chia sẻ kinh nghiệm nấu ăn chay trên Facebook, và tôi đã học được rất nhiều món mới, kết nối với những người có cùng sở thích.

Cảm giác được chia sẻ, được học hỏi và được truyền cảm hứng từ những người khác thật tuyệt vời. Nó giống như việc tìm thấy một ngôi nhà thứ hai, nơi mọi người đều sẵn lòng giúp đỡ và động viên nhau.

1. Tạo Dựng Cộng Đồng Chung Sở Thích

Tôi đã từng rất cô đơn khi theo đuổi một sở thích khá “kén người” là vẽ tranh màu nước. Nhưng rồi, tôi tìm thấy một nhóm trên Zalo dành cho những người yêu thích nghệ thuật màu nước ở Việt Nam.

Ở đó, mọi người chia sẻ tác phẩm, trao đổi kinh nghiệm, và thậm chí còn tổ chức những buổi vẽ offline nhỏ. Tôi cảm thấy mình không còn đơn độc nữa, mà còn được truyền cảm hứng để cố gắng hơn.

Sự tương tác và hỗ trợ lẫn nhau trong cộng đồng này đã mang lại cho tôi niềm vui lớn, và tôi tin rằng đó là một trong những giá trị cốt lõi mà mạng xã hội có thể mang lại.

2. Lan Tỏa Tin Tức Tích Cực Và Hành Động Thiện Nguyện

Tôi đặc biệt ấn tượng với cách truyền thông số đã giúp lan tỏa những câu chuyện về lòng tốt và các hoạt động thiện nguyện ở Việt Nam. Có lần, tôi thấy một chiến dịch quyên góp sách cho trẻ em vùng cao trên Facebook, và chỉ trong vài ngày, chiến dịch đó đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi.

Tôi cũng tham gia chia sẻ và kêu gọi bạn bè mình cùng góp sức. Cảm giác khi thấy những hành động nhỏ của mình có thể góp phần tạo nên sự thay đổi tích cực thật sự rất ý nghĩa.

Nó cho thấy, ngoài những ồn ào tiêu cực, mạng xã hội vẫn là một kênh hữu hiệu để chúng ta kết nối, đồng cảm và cùng nhau tạo ra những giá trị tốt đẹp cho cộng đồng.

Khía Cạnh Tác Động	Ảnh Hưởng Tiêu Cực (Ví Dụ)	Ảnh Hưởng Tích Cực (Ví Dụ)
Cảm Xúc	Lo âu, căng thẳng, FOMO, so sánh bản thân	Vui vẻ, cảm hứng, kết nối, đồng cảm
Tư Duy	Bong bóng lọc, thiếu đa chiều, dễ bị thao túng	Học hỏi, mở rộng kiến thức, tìm kiếm giải pháp
Hành Vi	Nghiện mạng, bỏ bê công việc/học tập, mất ngủ	Tương tác lành mạnh, tham gia cộng đồng, hành động thiện nguyện
Quan Hệ	Giảm tương tác trực tiếp, hiểu lầm do tin giả	Kết nối bạn bè, mở rộng mối quan hệ, hỗ trợ lẫn nhau

Bí Quyết Để “Lướt Mạng” Một Cách Tỉnh Táo Và Có Ý Thức

Tôi nhận ra rằng, trong kỷ nguyên số này, việc “cai nghiện” hoàn toàn là điều gần như không thể. Thay vào đó, điều quan trọng là chúng ta phải học cách “lướt mạng” một cách tỉnh táo và có ý thức, biến nó thành công cụ phục vụ mình chứ không phải để nó điều khiển mình.

Cá nhân tôi đã thử áp dụng một số bí quyết và thấy nó thực sự hiệu quả. Đó là việc tự đặt ra giới hạn cho bản thân, chủ động lựa chọn nội dung mình muốn xem, và quan trọng nhất là luôn giữ một thái độ hoài nghi lành mạnh trước mọi thông tin.

Nó giống như việc chúng ta học cách lái một chiếc xe vậy, phải biết cách điều khiển vô lăng và phanh đúng lúc để đi đúng hướng.

1. Đặt Ra Giới Hạn Thời Gian Sử Dụng Ứng Dụng

Tôi bắt đầu sử dụng tính năng kiểm soát thời gian trên điện thoại để giới hạn thời gian sử dụng các ứng dụng mạng xã hội như TikTok hay Facebook. Ban đầu hơi khó chịu một chút, nhưng dần dần tôi quen.

Khi hết thời gian, điện thoại sẽ tự động khóa ứng dụng, buộc tôi phải dừng lại và chuyển sang làm việc khác. Điều này giúp tôi có thêm thời gian cho những hoạt động ý nghĩa hơn như đọc sách, tập thể dục, hay đơn giản là trò chuyện với người thân.

Nó thực sự giúp tôi lấy lại quyền kiểm soát thời gian của mình thay vì cứ để nó trôi qua một cách vô ích.

2. Chủ Động Tương Tác Với Nội Dung

Thay vì chỉ lướt và xem một cách thụ động, tôi cố gắng tương tác một cách có chọn lọc. Tôi sẽ chủ động bấm “theo dõi” hoặc “bỏ theo dõi” các tài khoản dựa trên chất lượng và tính hữu ích của nội dung họ đăng tải.

Nếu thấy một nội dung tích cực và truyền cảm hứng, tôi sẽ không ngần ngại nhấn “thích” hoặc chia sẻ để lan tỏa. Ngược lại, nếu thấy những nội dung tiêu cực hoặc gây tranh cãi, tôi sẽ lướt qua hoặc thậm chí là ẩn đi.

Việc này giúp tôi tự xây dựng một “feed” cá nhân chất lượng hơn, ít rác và nhiều giá trị hơn.

Tương Lai Của Trải Nghiệm Cảm Xúc Trong Kỷ Nguyên VR/AR

Chúng ta đang đứng trước một ngưỡng cửa mới của công nghệ, nơi thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) không còn là những khái niệm xa vời mà đang dần len lỏi vào cuộc sống hàng ngày.

Tôi thường nghĩ về những buổi hòa nhạc ảo trong metaverse, nơi bạn có thể “hiện diện” và cảm nhận không khí sôi động như thật, dù chỉ đang ngồi ở nhà.

Hoặc những trải nghiệm du lịch ảo, nơi bạn được “đặt chân” đến những vùng đất xa xôi mà không cần rời khỏi ghế sofa. Chắc chắn, những công nghệ này sẽ mang đến những trải nghiệm cảm xúc chân thực và sâu sắc hơn rất nhiều so với màn hình phẳng hiện tại.

Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra những câu hỏi lớn về ranh giới giữa thực và ảo, cũng như những tác động tâm lý tiềm ẩn.

1. Mức Độ Chân Thực Cảm Xúc Được Nâng Cao

Tôi đã từng thử đeo kính VR và tham gia một trò chơi phiêu lưu khám phá vũ trụ. Cảm giác như thể tôi thực sự đang bay lượn giữa các vì sao, tôi có thể “chạm” vào các thiên thể, nghe thấy những âm thanh sống động đến từng chi tiết.

Cảm giác choáng ngợp, phấn khích và đôi chút sợ hãi khi bay qua một tiểu hành tinh thật đến nỗi tôi đã phải tháo kính ra để kiểm tra xem mình có đang thực sự ở trong phòng không.

Điều này cho thấy, VR/AR có khả năng tái tạo cảm xúc một cách mạnh mẽ, đưa chúng ta vào những thế giới mới với mức độ chân thực chưa từng có.

2. Thách Thức Về Đạo Đức Và Sức Khỏe Tinh Thần

Với sự chân thực ngày càng cao, chúng ta sẽ phải đối mặt với những thách thức mới. Liệu ranh giới giữa thế giới thực và ảo có bị xóa nhòa đến mức chúng ta không thể phân biệt được nữa?

Nếu chúng ta có thể trải nghiệm mọi cảm xúc, từ tình yêu đến nỗi đau, trong môi trường ảo, liệu chúng ta có còn đủ khả năng đối mặt với cảm xúc thật ngoài đời không?

Tôi lo lắng rằng, một số người có thể sa đà vào thế giới ảo để trốn tránh thực tại, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần và các mối quan hệ xã hội.

Việc phát triển công nghệ này đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng về đạo đức và trách nhiệm từ các nhà sản xuất lẫn người dùng.

Trách Nhiệm Của Người Tạo Nội Dung Và Nền Tảng Số

Cuối cùng, tôi nghĩ rằng chúng ta không thể chỉ đổ lỗi cho người dùng hay thuật toán. Bản thân những người tạo nội dung và các nền tảng số cũng phải gánh vác một phần trách nhiệm rất lớn trong việc định hình dòng chảy cảm xúc trên không gian mạng.

Tôi luôn tâm niệm rằng, là một người tạo nội dung, mình phải có trách nhiệm với những gì mình đăng tải. Một bài viết, một video có thể ảnh hưởng đến hàng trăm, hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người.

Vì vậy, việc tạo ra nội dung có giá trị, nhân văn và tích cực không chỉ là đạo đức nghề nghiệp mà còn là trách nhiệm xã hội.

1. Ưu Tiên Nội Dung Chất Lượng Và Tích Cực

Tôi nghĩ các nền tảng nên có cơ chế ưu tiên hơn cho những nội dung mang tính xây dựng, giáo dục và lan tỏa năng lượng tích cực, thay vì chỉ tập trung vào những nội dung gây tranh cãi hoặc giật gân để tăng tương tác.

Tôi đã thấy nhiều kênh làm nội dung về kiến thức, kỹ năng sống, hay những câu chuyện truyền cảm hứng, nhưng đôi khi lại không nhận được sự tiếp cận tương xứng so với những nội dung mang tính giải trí đơn thuần.

Nếu các nền tảng có thể điều chỉnh thuật toán để “khuyến khích” những nội dung có giá trị thực sự, tôi tin rằng môi trường mạng xã hội sẽ trở nên lành mạnh hơn rất nhiều.

2. Phát Triển Công Cụ Hỗ Trợ Người Dùng Kiểm Soát Cảm Xúc

Ngoài ra, các nền tảng cũng cần phát triển thêm những công cụ để giúp người dùng kiểm soát trải nghiệm cảm xúc của mình. Ví dụ, tính năng cảnh báo khi người dùng đã lướt quá lâu, hoặc cung cấp tùy chọn ẩn bớt các loại nội dung tiêu cực.

Tôi cũng mong muốn có những tính năng giúp người dùng dễ dàng báo cáo các trường hợp bị quấy rối, bắt nạt trực tuyến một cách hiệu quả hơn. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một không gian số an toàn, nơi mọi người có thể tự do thể hiện bản thân mà không lo bị ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý.

Tôi tin rằng, với sự chung tay của cả người dùng, người tạo nội dung và các nền tảng, chúng ta có thể xây dựng một kỷ nguyên số không chỉ tiện lợi mà còn lành mạnh về mặt cảm xúc.

Lời Kết

Trong một thế giới mà ranh giới giữa thực và ảo ngày càng mong manh, tôi tin rằng việc giữ vững sự tỉnh táo và ý thức là chìa khóa để chúng ta không bị cuốn vào vòng xoáy cảm xúc tiêu cực.

Công nghệ, dù có hai mặt, vẫn là một công cụ tuyệt vời nếu chúng ta biết cách sử dụng nó một cách khôn ngoan. Hãy là người chủ động điều khiển trải nghiệm số của mình, biến nó thành nguồn cảm hứng, kết nối và lan tỏa những giá trị tốt đẹp.

Cuộc sống thực luôn chờ đợi chúng ta khám phá, và mỗi khoảnh khắc bình yên bạn tìm thấy trong đời thường sẽ là liều thuốc giải độc quý giá nhất cho tâm hồn.

Những Thông Tin Hữu Ích

1. Thiết lập “Giờ Không Internet” trong ngày: Hãy chọn ra một khoảng thời gian nhất định (ví dụ: sau 9 giờ tối hoặc trong bữa ăn) để hoàn toàn không sử dụng điện thoại, máy tính. Điều này giúp bạn có thêm thời gian cho bản thân và gia đình.

2. Dọn dẹp “Feed” mạng xã hội: Định kỳ xem lại danh sách theo dõi, hủy theo dõi những tài khoản khiến bạn cảm thấy tiêu cực, lo âu hoặc không mang lại giá trị. Thay vào đó, hãy theo dõi những trang có nội dung truyền cảm hứng, kiến thức bổ ích.

3. Ưu tiên các hoạt động “Offline”: Tham gia các buổi giao lưu, cà phê với bạn bè, đọc sách giấy, tập thể dục, hoặc dành thời gian cho sở thích cá nhân. Những hoạt động này giúp bạn kết nối lại với thế giới thực và giảm bớt sự phụ thuộc vào màn hình.

4. Thực hành chánh niệm (Mindfulness): Dành vài phút mỗi ngày để thiền định, tập trung vào hơi thở hoặc quan sát mọi thứ xung quanh mà không phán xét. Điều này giúp bạn rèn luyện khả năng kiểm soát tâm trí và cảm xúc, đặc biệt khi đối mặt với thông tin tiêu cực.

5. Tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần: Nếu bạn cảm thấy căng thẳng, lo âu hay trầm cảm kéo dài do việc sử dụng mạng xã hội, đừng ngần ngại tìm đến bạn bè, người thân để chia sẻ hoặc tìm kiếm sự tư vấn từ các chuyên gia tâm lý tại Việt Nam.

Những Điểm Chính Cần Nhớ

Truyền thông số và mạng xã hội có khả năng thao túng cảm xúc thông qua thuật toán và hiện tượng FOMO, dẫn đến “bong bóng lọc” thông tin, áp lực “sống ảo” và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần.

Tuy nhiên, chúng cũng là công cụ mạnh mẽ để kết nối và lan tỏa năng lượng tích cực. Để “lướt mạng” một cách tỉnh táo, chúng ta cần đặt ra giới hạn, chủ động chọn lọc nội dung và rèn luyện sự hoài nghi lành mạnh.

Người tạo nội dung và các nền tảng cũng có trách nhiệm lớn trong việc xây dựng một không gian số an toàn và tích cực cho người dùng.